Nowotwór piersi

Nowowór złośliwy piersi jest w Polsce najczęściej spotykanym nowotworem złośliwym u kobiet. Każdego roku wykrywa się go u blisko 15 tysięcy kobiet.  Ponad jedna trzecia z nich umiera. Główną przyczyną zgonów jest zbyt późne wykrycie choroby.  W Polsce bowiem tylko co czwarty przypadek raka piersi diagnozowany jest we wczesnym stadium choroby czyli gdy średnica zmiany nie przekracza 5 mm.  Tymczasem w krajach Europy zachodniej, gdzie zachorowalność na raka piersi jest podobna jak w Polsce, aż  80 proc. kobiet nowotwór ma zdiagnozowany na etapie, w którym jest on w  pełni uleczalny. Lekarze onkolodzy są przekonani, że statystyki te udałoby się zmienić , gdyby kobiety regularnie wykonywały  samokontrolę piersi i badania profilaktyczne: USG, mammografię.

Co powinno skłonić do wizyty u lekarza? Do poddania się badaniom powinny skłonić wszelkie zauważone zmiany w piersiach: różnica wielkości piersi, zmiana ich kształtu, koloru skóry, pojawienie się stwardnień, zgrubień, guzków, obrzęki, zaczerwienienia i zmarszczenia skóry. Niepokoić powinny też  zmiany w obrębie sutka i brodawki. Pojawienie się „skórki pomarańczy”, podbarwiony krwią wyciek z brodawki, jej wciągnięcie.

Piersi pod szczególną kontrolą powinny mieć Panie, u których występują tzw. czynniki ryzyka zwiększające prawdopodobieństwo zachorowania na raka piersi.

Zwiększone ryzyko zachorowania występuje wśród kobiet, u których w rodzinie ktoś choruje lub wcześniej chorował na raka. W ok. 10 proc. przypadków za chorobę nowotworową odpowiadają dziedziczone mutacje genetyczne. Rozwojowi nowotworu sprzyjają również wcześniej występujące, nienowotworowe zmiany w piersiach, długotrwałe stosowanie środków hormonalnych, wczesne wystąpienie, przed 12 rokiem życia, miesiączki i późna, po 55 roku życia menopauza. Znaczenie ma także liczba urodzonych dzieci. Im więcej dzieci urodzi dana kobieta, tym mniejsze prawdopodobieństwo zachorowania, a kobiety, które nigdy nie urodziły dziecka lub zostały matkami po 35 roku życia są bardziej narażone na zachorowanie.

DIAGNOSTYKA

Samobadanie

Samobadanie piersi powinno się zacząć  po ukończeniu dwudziestego roku życia. Najlepiej jest je przeprowadzać pod koniec  cyklu (ok. tydzień po menstruacji),  gdyż  wtedy najłatwiej można wyczuć ewentualne zmiany w piersi.  Po menopauzie badanie przeprowadzać należy raz na miesiąc Samobadanie pozwala nie tylko ”wyczuć” guzek, ale  też zauważyć  zmiany w wielkości lub kształcie piersi, zgrubienia, wklęśnięcia lub zmarszczenia skóry piersi,  płyn wydostającego się z brodawki czy powiększenie węzłów chłonnych pachowych. Wymienione zmiany powinny być powodem niezwłocznej wizyty u lekarza,  by specjalista  mógł je ocenić i zdecydować o dalszym postępowaniu. 

 

Schemat przedstawiający etapy rozwoju złośliwego nowotworu piersi.

Lekarze podkreślają, że czujność nie może jednak ograniczać się tylko do samobadania piersi. Metoda ta pozwala bowiem na wykrycie „guzka” dopiero o wielkości przynajmniej 1 cm.  Konieczne jest jeszcze regularne wykonywanie profilaktycznych badań mammograficznych  i ultrasonograficznych piersi. 


Mammografia (MMG)


Badanie mammograficzne piersi obrazujące raka tego gruczołu. Fot. moje piersi.com.pl

Za najważniejsze badanie umożliwiające wczesne wykrycie raka piersi uważa się  mammografię. Raz na dwa lata powinna je wykonać każda kobieta po czterdziestym roku życia, a według niektórych lekarzy  już od ukończenia 35 roku życia.
Kobiety w wieku 50-69 lat raz na dwa lata mogą wykonać mammografię bezpłatnie w ramach programów badań profilaktycznych. 
Badanie mammograficzne pozwala wykryć guzki mniejsze niż 5 mm.  Dobrej, cyfrowej  jakości zdjęcie mammograficzne jest niezastąpione we wczesnym wykrywaniu raka.
Niestety, niektóre zmiany nowotworowe nie są bezpośrednio widoczne w MMG, głównie ze względu na dużą ilość elementów gruczołowych. Niekiedy w MMG widoczne są jedynie pośrednie cechy nowotworów złośliwych, takie jak np. obecność mikrozwapnień w odpowiedniej manifestacji, obecność bliznowatych asymetrycznych ognisk etc. Stąd ważne jest, by w przypadkach nieprawidłowości w badaniu klinicznym piersi oraz negatywnego badania MMG wykonywać badanie USG.

USG

Badanie USG piersi  znajduje  zastosowanie u młodych kobiet, przed 35 rokiem życia.  Lepiej niż mammografia pokazuje strukturę piersi młodych kobiet. Ma to związek z budową gruczołu piersiowego. U pań w młodszym wieku w  piersiach występuje przewaga tkanki gruczołowej nad tłuszczową, którą lepiej obrazuje się w dobrej jakości badaniu USG.
Młody wiek nie oznacza jednak, że USG jest jedyną dostępną metodą obrazowania piersi. W razie stwierdzenia nieprawidłowości w badaniu USG także  30 -latka może otrzymać skierowanie  na mammografię. USG i mammografię traktuje się bowiem jako metody uzupełniające się! Jedno badanie nie zastępuje drugiego.

Badanie USG obrazujące raka piersi.
Zmiana jest hipoechogeniczna, o nieregularnych granicach. Strzałkami oznaczono miejsca inwazji okolicznych tkanek. Fot. mojepiersi.com.pl

Badanie USG z opcją elastografii. Na obraz w skali szarości została nałożona mapa kolorów oznaczających twardość tkanek. Obszary zaznaczone na niebiesko są twardsze od zielonych i czerwonych. Guzek jest twardszy od otoczenia, co sugeruje złośliwy charakter zmiany.

Podobnie wygląda postępowanie w razie stwierdzenia nieprawidłowości w badaniu mammograficznym u kobiet w wieku  40- 45 lat i starszych. One także mogą otrzymać skierowanie  na  USG piersi, by przy pomocy tego badania określić, czy wykryta zmiana ma np. charakter torbieli czy jest  litym guzkiem.  Pod nadzorem USG wykonuje się też biopsję, która pozwala ostatecznie rozstrzygnąć czy zmiana ma charakter łagodny czy złośliwy.
U kobiet, w rodzinach których występuje genetyczne obciążenie rakiem piersi i jajnika zaleca się wykonanie badań gentycznych.

Drogi szerzenia się raka

Rak piersi szerzy się drogą chłonną i krwionośną. Przerzuty drogą chłonną w pierwszym etapie zajmują regionalne węzły chłonne- pachowe i przymostkowe. Węzły chłonne nadobojczykowe zajęte są w późniejszym stadium choroby. Rozsiew drogą krwionośną skutkuje powstaniem przerzutów  odległych. Ogniska nowotworowe najczęściej  lokalizują się w układzie kostnym, wątrobie, płucach, opłucnej, centralnym układzie nerwowym.

LECZENIE

Leczenie raka piersi  jest leczeniem skojarzonym. Obejmuje terapię miejscową- chirurgię i radioterapię oraz metody ogólnoustrojowe- chemioterapię, hormonoterapię,  metody biologiczne. Wybór sposobu leczenia zależy od wielu czynników takich jak: stopień zaawansowania klinicznego nowotworu, stan regionalnych węzłów chłonnych, stopień złośliwości, stan hormonalny oraz wiek chorej.

Zabiegi chirurgiczne

Pierwszym etapem leczenia jest zwykle mały zabieg chirurgiczny , który ma wartość diagnostyczną. Jego celem jest pobranie do badanie histopatologicznego materiału tkankowego i ustalenie najbardziej odpowiedniej metody leczenia. Zabieg ten może obejmować: wycięcie fragmentu guza, wycięcie fragmentu gruczołu, wycięcie łatwo dostępnych zmian przerzutowych, biopsję węzła wartowniczego.

Leczenie oszczędzające (BCT)- W przypadku obecności guza o wymiarze nie przekraczającym 3cm przy braku powiększenia węzłów chłonnych pachowych można rozważyć leczenie oszczędzające czyli bez amputacji piersi. Składa się ono z dwóch etapów. Pierwszy etap stanowi zabieg chirurgiczny ograniczony do usunięcia guza z marginesem zdrowych tkanek wraz z usunięciem pachowych węzłów chłonnych. Drugi etap obejmuje napromienianie (radioterapię) piersi.

Operacja radykalna (mastektomia)- obejmuje usunięcie piersi wraz z powięzią mięśnia piersiowego większego. Mastektomię wykonuje się w przypadku:

  • wieloogniskowego raka
  • miejscowej wznowy po zabiegu oszczędzającym
  • procesu zaawansowanego (jako operacja paliatywna).

Dodatkowo, po zakończonym leczeniu przeprowadza się leczenie uzupełniające -systemowe.

Leczenie systemowe

chemioterapia- polega zwykle na stosowaniu kilku różnych silnie działających na komórki nowotworowe leków (tzw. programy wielolekowe). Metoda obarczona jest skutkami ubocznymi m.in. w postaci ciężkich dolegliwości ze strony układu pokarmowego, wypadania włosów, ogólnego osłabienia organizmu.

hormonoterapia-  w tej terapii wykorzystuje się fakt, iż rak piersi rozwijają się w tkance hormonozależnej czyli takiej, która w warunkach fizjologicznych reaguje na bodźce hormonalne, zwłaszcza ze strony estrogenów. Hormony łącząc się z receptorami w komórkach raka pobudzają je do wzrostu i podziałów. Zablokowanie tych receptorów substancjami o budowie podobnej do hormonów płciowych (tzw. antyhormony) uniemożliwia wpływ hormonów steroidowych na komórki raka.  To jedna z podstawowych metod leczenia raka piersi.  

metody biologiczne- stosowane są przeciwciała skierowane przeciwko antygenom nowotworowym (tzw. terapia celowana)

W przypadku raka piersi o dużym zaawansowaniu miejscowym stosuje się najpierw leczenie systemowe, które ma na celu zmniejszenie masy guza. Po uzyskaniu remisji przeprowadza się leczenie chirurgiczne i ewentualnie radioterapię. Następnie włącza się leczenie systemowe.

Rekonstrukcja piersi

Wskazania do zabiegu rekonstrukcyjnego piersi są natury psychologicznej. Nawet sama informacja o możliwości odtworzenia piersi może poprawić jakość życia chorej. Jedynym przeciwwskazaniem onkologicznym do przeprowadzenia tego zabiegu jest potwierdzenie uogólnienia procesu nowotworowego. Do przeprowadzenia rekonstrukcji piersi istnieją przeciwwskazania tj.np.: cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, choroby serca, gdyż zwiększają one ryzyko operacyjne.

Współcześnie w wielu ośrodkach rekonstrukcję piersi przeprowadza się tuż po zakończeniu leczenia zasadniczego lub jednocześnie z amputacją. W przypadku obu typów operacji (jednoczasowych i odroczonych) stosuje się takie same techniki operacyjne, dobrane indywidualnie do potrzeb i stanu pacjentki.

Wśród metod rekonstrukcji wyróżnia się endoprotezy i tkanki własne pacjentki. W przypadku wykorzystania do rekonstrukcji piersi endoprotez pacjentce najpierw wszczepia się na kilka miesięcy tzw. ekspandery w celu rozprężenia tkanek, dopiero później stosuje się definitywną protezę.

W przypadku wykorzystania tkanek własnych materiał do rekonstrukcji piersi tzw. płaty wyspowe skórno-mięśniowe pobiera się z: mięśnia najszerszego grzbietu (tzw. płat LD), mięśnia prostego brzucha (tzw. płat TRAM) lub mięśnia pośladkowego wielkiego (tzw. płat GM). Następnie z nich formuje się pierś kształtem przypominającą amputowany gruczoł.